Féile Iomboilg agus Lá Fhéile Bríde
Kilbride/Cill Bhríde “the church of Bríd/Brigit”
(féach logainm.ie #2554)
Dáta: 26/01/2026
Le blianta beaga anuas tá an-chaint sna meáin ar an tseanfhéile Ghaelach úd Iombolg (féach eDIL s.v. imbolc, óimelc). Ach i ndáiríre, sular tháinig an borradh seo le déanaí air, bhí an focal Iombolg tite as úsáid sa Ghaeilge leis na cianta: is ar éigean a luaitear é i dtéacsanna déanacha agus níl mórán tagairtí le fáil dó sna foinsí luatha féin. Is é cúis leis sin, is dócha, gur ionadaíodh féile pháganach Iombolg go han-luath le féile nua na Críostaíochta a dtugaimid Lá Fhéile Bríde inniu air, tiomnaithe gan dabht do Naomh Bríd (< Brighid na Nua-Ghaeilge Moiche < Brigit na Sean-Ghaeilge).
Tá cor eile sa scéal, áfach. Bríd (SG Brigit) ab ainm do bhandia i gcultúr réamh-Chríostaí na nGael freisin. Dá bhrí sin is inmheasta go raibh cuid mhaith de na láithreacha beannaithe seo atá ainmnithe as Bríd na Críostaíochta, mar dhea, tiomnaithe dá réamhtheachtaí págánach ó cheart. Gan amhras ba dheacair a ríomh anois cé chomh coitianta is a tharla a leithéid d’ionadú díreach, ach díol spéise go bhfuil Cill Bhríde “the church of Bríd/Brigit”, mar ainm baile fearainn nó paróiste a chaomhnaíonn Bríd (féach logainm.ie), a dhá oiread níos comónta ná Cill Phádraig “the church of Pádraig/Patrick”, mar logainm a chaomhnaíonn éarlamh na hÉireann féin (féach logainm.ie). Dá mb’fhíor go raibh seict nua na Críostaíochta ag gabháil chucu féin na seanláithreacha naofa a fuaireadar rompu a bhí tiomnaithe don bhandia phágánach úd, bheadh míniú áirithe againn ar thromlach mór na mBríd-ainmneacha sa lá atá inniu ann.
(Conchubhar Ó Crualaoich & Aindí Mac Giolla Chomhghaill)